search

Ambitie - Glioblastomen gevoeliger maken voor radiotherapie

Nog
dagen,
uur,
minuten en
seconden
630511
Gedoneerd

•• Ambitie ••

Marc Vooijs onderzoekt of met gebruik van bestaande geneesmiddelen het zuurstofgehalte in glioblastoomtumoren kan worden verhoogd zodat deze gevoeliger worden voor bestraling.

Naam: dr. M.A.G.G. (Marc) Vooijs
Instituut: MUMC+ / Maastro Lab

Vakgebied: radiotherapie / tumormicromilieu
Start project: 1 oktober 2016
Looptijd: 2 jaar
Financiering KWF/Alpe d’HuZes: € 149.477,-

"Onlangs heb ik een tijd meegelopen in de kliniek met patiënten met glioblastoom multiforme en hun artsen. Dat was een heel indrukwekkende ervaring", vertelt Marc Vooijs, bijzonder hoogleraar en hoofd van de afdeling Radiotherapie van het Maastricht Universitair Medisch Centrum. Glioblastoom multiforme (GBM) is de meest voorkomende en tegelijk meest agressieve vorm van hersenkanker. "Ik heb me gerealiseerd dat genezing voor deze vorm van kanker nog wel even voor ons ligt. De vooruitzichten voor patiënten zijn vaak somber, en daarom is het enorm belangrijk iets te vinden wat hun leven kan verlengen en verbeteren."

Zuurstof maakt kankercellen gevoeliger

De groep waaraan Vooijs leiding geeft, onderzoekt de interactie tussen kankercellen en hun directe omgeving en probeert op basis daarvan kankertherapieën te verbeteren. Met name de zuurstofvoorziening van tumoren speelt een belangrijke rol in dit onderzoek. Het project waarvoor Vooijs in 2016 bijna 150 duizend euro ontving van het Alpe d'HuZes/KWF-Fonds is gericht op het terugdringen van het zuurstoftekort in GBM-cellen. Als het zuurstofgehalte in kankercellen stijgt, worden deze namelijk gevoeliger voor radio- en/of chemotherapie.

Ontsnappingsroutes

Hoe groter een tumor groeit, hoe slechter de bloedvoorziening wordt. In bijna alle menselijke tumoren ontstaan daardoor gebieden met zuurstoftekorten. Kankercellen hebben daar echter wat op gevonden: ze zijn in staat om de aanleg van nieuwe bloedvaten in gang te zetten, en ze schakelen voor hun energievoorziening over op processen waarbij minder zuurstof wordt verbruikt.

De 'bad guys' uitschakelen

Kankercellen die ondanks een zuurstoftekort weten te overleven dankzij dit soort ontsnappingsroutes zijn extra gevaarlijk, legt Marc Vooijs uit. "We weten uit veel studies dat juist deze zogeheten hypoxische cellen beter bestand zijn tegen chemo- en radiotherapie, en dat ze sterker geneigd zijn uit te zaaien." Een van de manieren om juist deze gevaarlijke én resistente cellen aan te pakken, is gericht op het terugdringen van het zuurstoftekort. Vooijs: "Misschien kunnen we de stofwisselingsprocessen in hypoxische cellen wat veranderen waardoor ze minder zuurstof verbruiken. Zo blijft er dus meer zuurstof over en worden ze gevoeliger voor bestaande therapieën."

Een gunstige bijwerking van cholesterolverlagers

Nu zijn er al verschillende geneesmiddelen op de markt waarvan bekend is dat ze dit gewenste effect op de stofwisseling hebben. De belangrijkste in dit verband zijn de statines die door miljoenen mensen wereldwijd worden gebruikt om hun cholesterolgehalte te verlagen. "De gedachte achter ons onderzoek is dat we door het geven van die bestaande medicijnen het zuurstofgehalte in kankercellen kunnen vergroten, en we ze daardoor gevoeliger kunnen maken voor radiotherapie. Als dat werkt zou de behandeling dus kunnen gaan bestaan uit een korte, heel hoge dosering van dat medicijn, direct gevolgd door een bestraling."

De eerste resultaten

Het project is in oktober 2016 gestart. In de eerste fase wordt van een aantal geneesmiddelen getest of ze inderdaad tot een verminderd zuurstofverbruik in cellen leiden. "Met methodes die we hier zelf hebben ontwikkeld kunnen we dat heel nauwkeurig meten. Inmiddels hebben we een aantal middelen gevonden die op celkweken van glioblastomen in het lab het gewenste effect laten zien." De volgende stap is te bekijken of dat effect ook echt leidt tot een vertraagde tumorgroei als deze medicijnen worden toegediend voor een bestraling.

Een logisch vervolg

Marc Vooijs benadrukt dat het in deze studie in eerste instantie draait om het aantonen van een concept. "De werkelijkheid blijkt in kankeronderzoek vaak ingewikkeld. Toch hopen we aan het eind van dit jaar al te kunnen zeggen of ons idee klopt en of de medicijnen doen wat we hopen dat ze doen. Een logisch vervolg zou in dat geval zijn om een vervolgproject te starten waarin we de aanpak ook bij mensen kunnen gaan onderzoeken. En als onze aanpak werkt, dan zou het niet alleen bij GBM toegepast kunnen worden maar ook bij andere tumoren."

Een langer en beter leven

Dit onderzoek is een van de Unieke Kansen-projecten van Alpe d'HuZes. Marc Vooijs legt uit waarom: "Er wordt veel onderzoek gedaan naar GBM en er worden veel experimentele behandelingen getest, maar er is de laatste 10 jaar geen nieuwe behandeling gekomen die een wezenlijke verbetering van de prognose geeft. Er is dus een grote noodzaak om via goed onderzoek op korte termijn meer voor deze groep te kunnen doen. Als onze aanpak met bestaande medicijnen werkt, is zo'n snelle toepassing in de kliniek mogelijk. En als we daarmee ook de meest resistente kankercellen kunnen uitschakelen, kunnen we misschien het verloop van de ziekte vertragen en de intensiteit van de behandeling wat verlagen. Het ligt nog even vóór ons, maar een langer en vooral beter leven voor patiënten met GBM, daar gaan we wel voor."

Laatste nieuws

Vroege Vogels-actie sponsorlogo’s

14-12-2017

Heb jij al je sponsoren voor je koersshirt al binnen? Dan kun je meedoen met de Vroeg Vogel-actie sponsorlogo’s. Deelnemers die uiterlijk zondag 28 januari 2018 (24.00 uur) alle sponsorlogo’s die ze hebben verzameld correct hebben aangeleverd, kunnen meedoen met deze Vroege Vogel-actie.

Lees verder

Nieuwe poster Alpe d'HuZes 2018 te downloaden

27-11-2017

Het nieuwe Alpe d'HuZes-jaar is na de Alpe d'HuZes-dag in Nieuwegein echt van start. Daar hoort ook een nieuwe poster bij.

Lees verder

Zondag 19 november: 1e Alpe d’HuZes-dag in Nieuwegein

09-11-2017

Wil je meer weten over Alpe d’HuZes 2018? Kom dan naar de eerste Alpe d’HuZes dag in Nieuwegein. Meld je aan voor een van de workshops, laat je verrassen op de informatiemarkt en inspireren tijdens de plenaire bijeenkomst.

Lees verder

Onze sponsors