search

Nieuwe ontwikkeling - Bacteriën die kankermedicijnen afleveren

Nog
dagen,
uur,
minuten en
seconden
?
Gedoneerd

•• Nieuwe ontwikkeling ••

Bacteriën die als postbodes kankermedicijnen in de tumor afleveren? Als het aan dr. Jan Theys (Maastro Lab) ligt wordt dit werkelijkheid. Met financiering uit het Alpe d’HuZes/KWF-fonds onderzoekt hij de komende 5 jaar of hij een medicijn bij bacteriën kan inbouwen. De bacteriën zetten koers naar ontstekingsgebieden in de tumor en activeren ter plaatse het medicijn. Een ingenieuze techniek die het gezonde weefsel spaart. Theys deed vorig jaar zelf mee aan Alpe d’HuZes: “Een fantastische ervaring. Dit onderzoeksproject zie ik ook als een berg, maar op het einde komen we er!”


Naam: dr. J. (Jan) Theys                                                                  
Instituut: Maastro Lab
Vakgebied: gentherapie
Start onderzoek: 1 december 2016
Looptijd: 5 jaar
Financiering KWF: 2.085.386,- euro

 

Bacteriën. Als ongewenste indringers in de keuken is hun imago bedenkelijk, maar er zijn ook veel soorten bacteriën die uitstekend werk verrichten. Alleen al in je darmen zijn op dit moment triljoenen bacteriën bezig om je spijsvertering in goede banen te leiden. Als het aan onderzoeker van de week dr. Jan Theys ligt, komt er binnenkort een imposante klus bij op het takenlijstje van deze micro-organismen: kankerbestrijding.

In Maastro Lab in Maastricht onderzoekt hij een ingenieus systeem om via bacteriën kankermedicijnen de patiënt in te smokkelen, precies op de plek waar het nodig is. Theys legt uit: “In veruit de meeste solide tumoren komen necrotische (afstervende, red.) gebieden voor. Nu zijn er een aantal goedaardige, niet ziekmakende bacteriën, die enkel en alleen in deze necrotische gebieden kunnen groeien. Als je een medicijn in die bacterie stopt, komt die automatisch in de tumor terecht.”

Bacteriële tweetrapsraket
Dat medicijn werkt via een soort tweetrapsraket, vervolgt Theys: “We hebben de bacterie genetisch zodanig gewijzigd, dat hij een bepaald gen (een zgn. nitroreductase) met zich meedraagt.  De bacterie brengen we bij de patiënt in de vorm van sporen in. Dat betekent dat hij nog niet actief is. Die sporen gaan door het lichaam heen en zullen zich enkel gaan ontwikkelen dáár waar ze necrose vinden. In de tumor.”

Met dat nitroreductase gebeurt dan nog altijd niets, maar dat is stap 2. Theys:  “Nitroreductase kan een inactief geneesmiddel omzetten tot een actief geneesmiddel dat tumorcellen doodt. Als je het inactieve geneesmiddel toedient, krijg je dus eigenlijk een soort geneesmiddelfabriekje binnenin de tumor.”

Als de tumor door toedoen van het geactiveerde geneesmiddel verdwijnt, wordt de bacterie vriendelijk bedankt voor zijn bewezen diensten en zal hij verder geen gevaar vormen voor de patiënt. “Dat klopt, als de tumor verdwijnt dan zal ook de necrose verdwijnen. Als er geen necrose meer is, dan zal die bacterie terug in gaan in een sporenvorm en die sporen worden opgeruimd door het lichaam. Dat is dan het einde van de rit voor de bacterie”, belooft Theys.

Extra slim aan dit onderzoek is dat een nadeel wordt omgebogen in een voordeel: “De aanwezigheid van necrose in een tumor is een negatieve prognostische factor”, weet de onderzoeker. “Dat betekent: hoe meer necrose in de tumor aanwezig is, hoe slechter het vooruitzicht voor de patiënt. Waar het op neer komt is dat we die necrose nu juist gaan gebruiken in het voordeel van de patiënt!”

Tijdspad
In het vooronderzoek hebben Theys en zijn collega’s al uitgevonden welke bacterie ze het best kunnen gebruiken, welk genetisch fabriekje dit met zich mee moet dragen, en welk geneesmiddel daar het best mee kan worden geactiveerd. Grote vraag is dan: wanneer heeft de patiënt er wat aan?

Dit onderzoeksproject duurt 5 jaar. Theys schetst hoe hij die periode wil gaan benutten: “We willen in een patiënt gaan als we overtuigd zijn van de veiligheid. Liever vandaag dan morgen, maar de regelgeving is complex, ook omdat het een onbewandeld pad is. In dit project beginnen we heel eenvoudig met onderzoek in een muis en het eindigt met een fase 1 klinische trial bij patiënten. De tussenliggende jaren omhelzen dan de preklinische validatie, testen op het gebied van farmacologie en toxicologie en het verkrijgen van goedkeuring van verschillende diensten om de eerste patiënt te kunnen behandelen.”

Als alles goed gaat - we hopen met Theys mee - is er aan de horizon nog de stap naar de markt om het middel op grote schaal beschikbaar te maken. Toekomstmuziek, maar hij denkt er al wel over na: “Het begint bij het beschermen van je vindingen met patenten, tot het onderbrengen in gepaste spin-offs, om vandaar dan investeerders aan te trekken. Deze financiering vanuit het Alpe d’HuZes/KWF-fonds zal daar ook zeker bij helpen. De meerwaarde van dit grote bedrag is dat het ons toelaat om de vertaalslag te maken naar de kliniek. Maar het is ook essentieel om naar bedrijven te kunnen stappen en te zeggen: ‘Kijk, wij hebben dit idee en kunnen het voor het grootste gedeelte zelf financieren.’ Ze zullen dan eerder geneigd zijn om erin te investeren en dan wordt het een win-win situatie.”

Bevangen door het onderzoeksvirus
Aan het hoofd van dit onderzoek naar bacteriën staat een onderzoeker die langzaam ten prooi is gevallen aan een virus: “Ik weet niet hoe je onderzoeker wordt, maar ik denk dat het een soort aangeboren nieuwsgierigheid is om te willen weten waarom dingen zijn zoals ze zijn. Als je dan gaandeweg je studie en promotietraject inspirerende mensen ontmoet die in jou geloven, krijg je vanzelf het onderzoeksvirus te pakken. Dat was bij mij zeker zo toen ik de kans kreeg om, samen met promotor prof. dr. Philippe Lambin, hierheen te komen om samen een lab op te bouwen vanaf nul. In dit project kan mijn interesse die mijn vuur voor de wetenschap heeft aangewakkerd tot ontplooiing komen. Ik weet niet of er iets mooiers is dan dat te kunnen zien als wetenschapper.”

Theys is naast bevlogen onderzoeker ook sportief: vorig jaar deed hij mee aan 
Alpe d’HuZes. Een fantastische ervaring: “Je voelt een bijzonder soort emotie op de berg, je ziet wat het betekent voor de mensen om die berg op te klimmen. Ik heb zelf ook een aardig bedrag bij elkaar gebracht, maar als ik al die mensen bezig zie, verhalen hoor en lees van wat ze allemaal hebben gepresteerd om geld bij elkaar te halen, dan is het onze plicht om met elke euro het beste proberen te doen. Ik denk dat dat ook heel erg aanwezig is in dit onderzoeksproject. Dat is voor ons ook een beetje een berg, maar op het einde komen we er!”

Laatste nieuws

Persbericht: Startschot Alpe d’HuZes door Maarten van der Weijden

23-05-2017

Donderdag 1 juni vindt voor de twaalfde keer het evenement Alpe d’HuZes plaats. Onder het motto ‘opgeven is geen optie’ beklimmen ruim 4 duizend deelnemers ook dit jaar lopend of fietsend samen de legendarische Alpe d’Huez één tot zes keer. In de afgelopen jaren is op deze manier al ruim 140 miljoen euro opgehaald voor het Alpe d’HuZes/KWF Fonds. Dit jaar wordt het startschot gegeven door Maarten van der Weijden, die olympisch en wereldkampioen openwaterzwemmen werd nadat hij was genezen van leukemie.

Lees verder

Alpe d'HuZes-app 2017

19-05-2017

Net als in voorgaande jaren is er ook dit jaar weer een Alpe d’HuZes-app. Deze is per direct te downloaden via de verschillende appstores.

Lees verder

Tartiflette eten

04-05-2017

Zin in een topavond op dinsdag in de koersweek? Kom dan tartiflette eten in Bourg d’Oisans.

Lees verder

Onze sponsors