search

Kanker aan het licht brengen bij de tandarts?

Nog
dagen,
uur,
minuten en
seconden
10021548
Gedoneerd

Het geld dat de deelnemers aan Alpe d’HuZes inzamelen, besteden wij aan projecten die uiteindelijk de grootst mogelijke voordelen opleveren voor patiënten die kanker hebben, of het in de toekomst krijgen. In de serie Geldbesteding belichten we deze projecten. In deze aflevering het onderzoek van dr. Arjen Amelink naar lichtmetingen als hulpmiddel bij het vinden van tumoren in het spijsverteringskanaal of in de luchtwegen. 

Naam: Dr. A. (Arjen) Amelink
Instituut:
TNO Delft
Vakgebied: Optica
Start project:
1 juni 2015
Looptijd:
2 jaar
Financiering vanuit KWF/Alpe d'HuZesfonds: 
€ 295.900,-
Thema: Unieke Kansen 

Kanker aan het licht brengen bij de tandarts?

‘Zouden we in de mond al kunnen aantonen dat er verderop in het spijsverteringskanaal of de luchtwegen veranderingen plaatsvinden?’

Met behulp van licht kanker in een vroeg stadium ontdekken. Dat is de droom van dr. Arjen Amelink, onderzoeker bij de afdeling Optica van TNO in Delft. ‘We gaan kijken of we met behulp van een eenvoudige lichtmeting op de wang kunnen voorspellen of iemand verderop in het spijsverteringskanaal of de luchtwegen een tumor aan het ontwikkelen is. Dus eigenlijk onderzoeken wij of we op een makkelijk bereikbare plek met een simpele, goedkope en pijnloze meting kanker op moeilijk bereikbare plekken kunnen ontdekken.’

Het onderzoek bij TNO staat niet op zichzelf, maar maakt deel uit van het ‘Van ’t Hoff-programma’ waarin wordt samengewerkt met gezondheidsfondsen, ziekenhuizen en industrie. Binnen dit programma wordt niet alleen onderzocht hoe licht kan worden gebruikt bij de vroege opsporing van kanker, maar ook van andere ziekten zoals de ziekte van Parkinson en Alzheimer. Daarnaast wordt onderzocht of diabetespatiënten licht kunnen gebruiken om zonder vingerprik hun bloedsuikerwaarde te meten.

De nieuwe techniek die in het KWF-project wordt ontwikkeld werkt als volgt: de onderzoeker zet een soort kleine zaklamp een paar seconden aan de binnenkant van de wang van de proefpersoon en stuurt zo een bundel van licht het weefsel in. De manier waarop dit licht vervolgens van richting verandert (verstrooiing) en deels door het weefsel wordt opgenomen (absorptie), zegt iets over de moleculen en structuur van het weefsel. En dan niet alleen over het weefsel waarop de ‘zaklamp’ wordt geplaatst, maar ook over het weefsel eromheen. De ‘Van ’t Hoff-programma’-onderzoekers zijn geïnspireerd geraakt door Amerikaanse onderzoekers die met behulp van een lichtmeting in de endeldarm (het allerlaatste stuk darm), tumoren verderop in de dikke darm al vroegtijdig konden vaststellen. Ook zijn er artikelen verschenen over lichtonderzoek in de twaalfvingerige darm om alvleesklierkanker aan te tonen. Amelink: ‘Dus wij dachten: laten we dan eens aan het andere einde van het spijsverteringskanaal gaan kijken. Zouden we dan ook in de mond al kunnen aantonen dat er verderop in het spijsverteringskanaal of de luchtwegen veranderingen plaatsvinden?’.

Het klinkt onwaarschijnlijk: kanker vaststellen door op een heel andere plek in het lichaam een meting te doen. De verklaring is als volgt: tijdens de embryonale ontwikkeling ontstaan vanuit dezelfde ‘oercel’ soortgelijke weefsels. Lichaamscellen van onder andere het spijsverteringskanaal, de luchtpijp en de longen lijken daardoor op elkaar en zijn met elkaar verbonden. Wanneer ergens in dit weefsel iets fout gaat is de kans groot dat dat elders ook zo is. Dit wordt ‘veld-carcinogenese’ (carcinogenese betekent ‘het ontstaan van kanker’) genoemd, ook wel ‘veldeffect’.

De onderzoekers hopen nu dat een lichtmeting op de wang kan voorspellen of zich in de long, luchtpijp of spijsverteringskanaal een tumor ontwikkelt. Dit onderzoek is met name belangrijk omdat juist deze tumoren weinig symptomen veroorzaken en de diagnose vaak pas zo laat plaatsvindt dat er nog maar weinig behandelmogelijkheden zijn.

In hun project proberen de onderzoekers allereerst aan te tonen dat de techniek mogelijkheden biedt voor screening. Hiervoor worden bij ongeveer 150 personen lichtmetingen uitgevoerd in het Erasmus MC. Amelink vertelt: ‘We kijken eigenlijk naar 6 groepen: mensen die een tumor hebben in het hoofd-halsgebied, de slokdarm of longen en mensen die daar geen tumor hebben. En dan is het de vraag: kunnen we onderscheid maken tussen deze groepen patiënten op basis van onze lichtmeting? Daarnaast krijgen ze natuurlijk ook de normale diagnostiek, waarmee onze resultaten worden vergeleken.’

Als uit het onderzoek blijkt dat de nieuwe methode goed onderscheid kan maken tussen personen met en zonder tumor, moet vervolgonderzoek uitwijzen voor wie de techniek geschikt is en wanneer een meting voldoende betrouwbaar is. Daarnaast moet de technologie eerst nog een stuk verbeterd worden om te voorkomen dat teveel mensen onnodig worden doorverwezen voor verder onderzoek. De voorwaarde voor screening is dat de methode simpel, compact, goedkoop, eenvoudig, snel en pijnloos moet zijn. De onderzoekers zijn daar optimistisch over: ‘Uiteindelijk willen we aan al die aspecten voldoen.’

Amelink: ‘Als ik echt een beetje mag fantaseren hoop ik dat de techniek ooit gebruikt zal worden als korte screening tijdens de reguliere tandartscontroles, bijvoorbeeld door de tandartsassistente. Daar ligt iedereen immers al met zijn of haar mond open, waardoor een snelle meting weinig extra moeite kost. Dat is het ideaalplaatje.’

Voor Amelink is het onderzoek met licht niet nieuw. Na het afronden van zijn studie en promotie Natuurkunde begon hij in 2001 met werken in het Erasmus MC, waar hij zich tot zijn overstap naar TNO in 2014 bezighield met de oncologische toepassingen van licht. Het huidige project, een samenwerking tussen TNO en het Erasmus MC, is dus eigenlijk het resultaat van 14 jaar onderzoek met als constante drijfveer: ‘Hoe kan ik licht op een patiëntvriendelijke manier inzetten om zoveel mogelijk informatie over weefsel te verkrijgen die voor een dokter relevant is om een diagnose te stellen?’ Zijn kennis vanuit de natuurkunde komt bij dit onderzoek zeker van pas, maar hij geeft aan dat het Van ’t Hoff-programma erg multidisciplinair is: ‘Je hebt te maken met biologen en medici. Samen kijken we naar de behoeften van het veld en de technologieën die we hiervoor zouden kunnen ontwikkelen. Vervolgens proberen we deze oplossingen, het liefst samen met bedrijven, zo snel mogelijk op de markt te brengen zodat patiënten er baat bij hebben.’


Laatste nieuws

9 miljoen euro van Alpe d’HuZes naar nieuw kankeronderzoek

20-08-2017

Een grote groep onderzoekers kan van start met baanbrekend onderzoek naar de behandeling en bestrijding van kanker dankzij Alpe d’HuZes. KWF Kankerbestrijding heeft 22 projecten geselecteerd waar in totaal 9 miljoen euro naartoe gaat uit het Alpe d’HuZes/KWF Fonds. Het geld uit dit fonds is opgehaald door deelnemers aan het jaarlijkse fiets- en loopevenement in Frankrijk.

Lees verder

Save the date: 1 oktober chequeoverhandiging

22-06-2017

Op zondag 1 oktober wordt het eindbedrag Alpe d'HuZes 2017 bekendgemaakt en overhandigd aan KWF Kankerbestrijding.

Lees verder

Inschrijving Alpe d’HuZes 2018

02-06-2017

De inschrijving voor Alpe d’HuZes én Alpe d’HuZus 2018 is geopend. Op 6 en 7 juni 2018 beklimmen we tot maximaal zes keer de Alpe d'Huez. Het is de beklimming van je leven, voor het leven van een ander.

Lees verder

Onze sponsors